ابراهيم اصلاح عربانى

192

كتاب گيلان ( فارسى )

عكس بالا مديران روزنامهء جنگل را در دو طرف آرم روزنامه نشان مىدهد . ( سمت راست حسين كسمائى ، سمت چپ غلامحسين نويدى ) زمانىكه نهضت جنگل اوج گرفت سران نهضت تصميم به انتشار روزنامه‌اى به عنوان ارگان افكار و انديشه‌هاى خود گرفتند . نخستين شمارهء روزنامه جنگل روز 19 شعبان 1335 يعنى در تيرماه 1296 شمسى منتشر شد . مديريت روزنامه مدتى به عهدهء حسين كسمائى و مدتى نيز به عهدهء غلامحسين نويدى بود . اين روزنامه طى مدت دو سال 35 شماره منتشر ساخت كه 31 شمارهء آن مربوط به سال اوّل و 4 شماره مربوط به سال دوم بود . آخرين شمارهء آن در 4 ربيع الآخر 1337 يعنى 17 دىماه 1297 انتشار يافت . شكستن و بلااثر شدن ارتش روسيه ، موجب گشته بود كه دشواريهاى كار بريتانيا بسيار افزايش يابد . دولت جديد التأسيس شوروى را ايرانيان دوست خود مىدانستند . ايرانيان كه از روسيه تزارى نفرت داشتند اكنون اين نفرت را انحصارا بر بريتانيا كه اشغالگر كشورشان بود متمركز ساختند . بلشويكها از حقوق و امتيازاتى كه روسيه تزارى در ايران كسب كرده بود داوطلبانه چشم پوشيدند و بدين‌ترتيب محبت ايرانيان را به خود جلب كردند . آنان موافقتنامه سرى بريتانيا و روسيه را كه در سال 1915 امضاء شده بود علنى كردند و بريتانيا را در موقعيت ناراحت‌كننده‌اى قرار دادند . . . » « 5 » با از ميان رفتن دخالتهاى افسران تزارى در امور گيلان نفوذ مبارزان جنگل افزايش يافت . تشكيلات ژاندارمرى ، شهربانى ، پادگان سربازان و ساير سازمانهاى دولتى تحت اختيار جنگل قرار گرفت و رؤساى اين سازمانها توسط جنگليها انتخاب شدند . جنگل چنان قدرت و نفوذى پيدا كرد كه حتى به كمك مردم تهران برخاست و براى آنان‌كه دچار قحطى شده و با گرسنگى و بيمارى دست‌به‌گريبان بودند آذوقه و پول نقد ارسال داشت . در اين موقع نمايندگانى از تهران به جنگل اعزام شدند تا مبارزان جنگل را به ترك مخاصمه و اطاعت از دولت وادار سازند امّا تلاش آنها به نتيجه نرسيد . يكى از اين نمايندگان حاجى آقا شيرازى و ديگرى سيد محمد تدين بود . جنگليها ، كه قدرت را در گيلان به دست گرفته بودند اجازه نمىدادند قواى انگليس به روسيه عزيمت نمايد . انگليسيها تصميم گرفته بودند براى استقرار حاكميت خود در بحر خزر و دست يافتن به مخازن نفت ، قفقاز را مورد حمله قرار دهند . ژنرال دنسترويل فرمانده قواى انگليس عامل اجراى اين تصميم بود . وى در خاطرات خود به اين موضوع اشاره مىكند : « تحصيل سيادت و حاكميت بحر خزر آخرين مقصود و از جملهء تصميمات قطعى ما بود . من يقين داشتم كه حكومت متبوع من معتقد خواهد شد ، چنانچه عاقبت هم معتقد شد ، كه حق نظارت و تفتيش بحر خزر فقط در دست كسى خواهد بود كه شهر بادكوبه را در تصرف داشته باشد . » « 6 » دنيس رايت هدف انگليسيها را از اعزام قوا به روسيه چنين توجيه مىكند : « دنسترويل از بغداد با اين مأموريت به ايران فرستاده شده بود كه نيروى تحت فرماندهى خود را به سرعت از طريق درياى خزر به باكو و تفليس برساند . هدف آن بود كه مقاومت گرجيها و ارامنه محل در برابر تركان عثمانى تقويت گردد و دشمن از رسيدن به حوضه‌هاى نفتى باكو محروم شود . » « 7 » براى اجراى اين نقشه انگليسيها مىخواستند قواى ضد انقلابى روسيه را در ايران متشكل ساخته به روسيه بفرستند و خود نيز از پى آنها وارد قفقاز شوند . ژنرال دنسترويل ، كاپيتن نوئل را كه يكى از مأموران اطلاعاتى انگلستان بود به قفقاز فرستاد تا اطلاعات لازم را به دست آورده در اختيار وى قرار دهد . كاپيتن نوئل مأموريت خود را انجام داد اما هنگام بازگشت در بندر انزلى به دستور ميرزا كوچك خان توقيف و در فتربند جنگل زندانى شد . « 8 » همزمان با دستگيرى كاپيتن نوئل ، مستر اوكشوت رئيس بانك شاهى

--> ( 5 ) . انگليسيها در ميان ايرانيان ، دنيس رايت ، ترجمه لطفعلى خنجى ، صفحه 204 . ( 6 ) . خاطرات ژنرال دنسترويل به قلم خودش ، ترجمه حسين انصارى ، انتشارات فرزان ، تهران ، صفحه 203 . ( 7 ) . انگليسيها در ميان ايرانيان ، دنيس رايت ، ترجمه لطفعلى خنجى ، صفحه 205 . ( 8 ) . ابراهيم فخرائى در كتاب ميرزا كوچك خان سردار جنگل مىنويسد كه نوئل قصد داشته است ميرزا را ترور كند و در بندر انزلى به تهيه مقدمات امر پرداخته بود امّا جنگليها از هويت و نيت او اطلاع حاصل كرده وى را دستگير نمودند . در هيچيك از منابع و مآخذى كه درباره نهضت جنگل بحث كرده‌اند به اين موضوع اشاره نشده است . ژنرال دنسترويل در خاطراتش مىنويسد « كاپيتن نوئل هم كه با اطلاعات و راپورتهاى مهم از تفليس وارد شده به نزد من مىآمد دستگير شد . » حسين جودت در يادبودهاى انقلاب گيلان مىنويسد : « كلنل نوئل انگليسى كه مأمور بررسى كارهاى قفقاز بود با كشتى به بندر پهلوى وارد شده و جاسوسان جنگل ورود او را به ميرزا خبر دادند دستور داده شد كه او را دستگير كنند . »